فیلم هیهات
فیلم هیهات از آن دست فیلمهایی است که بهجای روایت خطیِ مرسوم، سراغ فرم اپیزودیک میرود تا از زاویههای مختلف، یک مضمون مشترک را واکاوی کند: «فرهنگ عاشورا در زندگی معاصر». این فیلم چهار اپیزود دارد و هر اپیزود را یکی از کارگردانها ساخته؛ همین ویژگی باعث شده فیلم هیهات هم تنوع لحن داشته باشد و هم در نگاه و فضاسازی، چنددستگیِ کنترلشدهای را تجربه کند.
مشخصات کلی فیلم هیهات
فیلم هیهات (Heihat) محصول سال ۱۳۹۴ است و در ۴ اپیزود ساخته شده؛ کارگردانان و نویسندگان آن هادی نائیجی، دانش اقباشاوی، روحالله حجازی و هادی مقدمدوست هستند و تهیهکنندگی را محمدرضا شفیعی برعهده داشته است.
فیلم هیهات در سینماهای ایران در ۷ مهر ۱۳۹۵ اکران شده و زمان آن حدود ۱۰۷ دقیقه ذکر شده است (در برخی منابع ۱ ساعت و ۴۵ دقیقه هم آمده).
ژانر و حالوهوای اثر
فیلم هیهات معمولاً در دستهی درام مذهبی/اجتماعی و در برخی پلتفرمها با برچسبهای جنگی هم معرفی میشود؛ چون بخشی از روایتها به «دفاع مقدس» و فضای جنگ و مقاومت گره میخورند.
ایده مرکزی فیلم هیهات : عاشورا در زمانه ما
اگر بخواهیم فیلم هیهات را در یک جمله خلاصه کنیم، میشود گفت:
این فیلم تلاش میکند نشان دهد مفاهیم عاشورایی مثل عزت، انتخاب، ایستادگی، کرامت، وفاداری و توسل چطور میتوانند در موقعیتهای واقعیِ امروز نمود پیدا کنند—نه صرفاً در شعار، بلکه در تصمیمهای سخت و لحظههای مرزی.
فرم اپیزودیک این امکان را میدهد که فیلم، بهجای تکیه بر یک قهرمان واحد، طیفی از شخصیتها و طبقات اجتماعی را کنار هم بنشاند: آدمهایی معمولی که هر کدام در یک بزنگاه، با «انتخاب» روبهرو میشوند.
داستان فیلم هیهات (بدون اسپویل سنگین)
طبق معرفیهای رسمی و خلاصههای منتشرشده، فیلم هیهات چهار روایت مختلف دارد که حول محور «رابطه مردم با فرهنگ عاشورا» میچرخد. در یکی از روایتها، پسری تلاش میکند آرزوی مادرِ زمینگیرش را برای زیارت برآورده کند و در مسیری احساسی و پرتنش قرار میگیرد.
در روایتهای دیگر هم رد پای جنگ، ایثار، و مواجهه انسان معاصر با مفاهیم دینی و اخلاقی دیده میشود.
نکته مهم اینجاست که فیلم هیهات بیشتر از آنکه دنبال قصهگویی پیچیده باشد، دنبال «موقعیتسازی» است؛ یعنی شخصیت را در یک موقعیت قرار میدهد تا واکنش او، معنای روایت را بسازد.
اپیزودهای فیلم هیهات چه ویژگیای دارند؟
از آنجا که فیلم هیهات چهار اپیزود دارد و هر اپیزود توسط یک کارگردان ساخته شده، میتوان انتظار داشت:
ریتم بین اپیزودها یکسان نباشد (جایی تندتر، جایی تأملیتر).
لحن تغییر کند (از ملودرام احساسی تا فضای حماسی/جنگی).
زاویه دید متفاوت باشد (یکی بیشتر شخصیتمحور، دیگری موقعیتمحور).
همین تنوع برای بسیاری از مخاطبان جذاب است؛ چون فیلم هیهات را از یکنواختی نجات میدهد. از طرف دیگر، ممکن است برخی تماشاگران حس کنند پیوستگی کلی کمتر است—که البته در فیلمهای اپیزودیک تا حدی طبیعی است.
بازیگران فیلم هیهات
در فهرست بازیگران شناختهشده فیلم هیهات ، نامهای زیر دیده میشود: حمید فرخنژاد، حامد بهداد، بابک حمیدیان، مینا ساداتی، آلا نجم، خسرو شهراز، بهاران بنیاحمدی.
این ترکیب بازیگری، یک مزیت مهم برای فیلم هیهات است: چون در فیلم اپیزودیک، بازیگرها باید در زمان محدود، شخصیت را سریع و باورپذیر بسازند. حضور بازیگران باتجربه کمک میکند هر روایت، «وزن» خودش را پیدا کند.
عوامل پشت صحنه و کیفیت تولید
در اطلاعات منتشرشده، به برخی عوامل کلیدی هم اشاره شده است؛ از جمله موسیقی مسعود سخاوتدوست.
همچنین درباره تولید و تهیهکنندگی، نام محمدرضا شفیعی به عنوان تهیهکننده ذکر شده و فیلم هیهات به عنوان محصول سال ۱۳۹۴ معرفی شده است.
از نظر کیفیت تولید، فیلم هیهات معمولاً تلاش میکند فضای جدی و حسی خود را با طراحی صحنه و لحن تصویری همسو کند؛ خصوصاً در روایتهایی که به جنگ و مقاومت نزدیکتر هستند.
نقد فیلم هیهات : نقاط قوت
1) انتخاب فرم اپیزودیک برای یک مضمون واحد
برای موضوعی مثل «فرهنگ عاشورا»، روایتهای چندگانه میتوانند کمک کنند فیلم هیهات گرفتار تکرار نشود و بتواند چند برداشت از یک مفهوم را نشان دهد.
2) تمرکز بر موقعیتهای انسانی و ملموس
وقتی فیلم هیهات درباره ارزشها حرف میزند، اگر آن را در زندگی واقعی بنشاند، اثرگذاریاش بیشتر میشود. در فیلم هیهات ، ایده این است که عاشورا فقط یک واقعه تاریخی نیست؛ بلکه یک «الگوی اخلاقی» برای تصمیمگیری است.
3) بازیگران شناختهشده و توانمند
وجود چهرههای مطرح باعث میشود هر اپیزود با چند دقیقه زمان محدود هم بتواند مخاطب را درگیر کند.
نقد فیلم هیهات : چالشها و نقاط قابل بحث
1) ناهماهنگی طبیعی بین اپیزودها
در فیلم اپیزودیک، حتی اگر مضمون مشترک باشد، تفاوت نگاه کارگردانها گاهی باعث میشود بعضی روایتها قویتر از بقیه به نظر برسند. این برای بخشی از مخاطبان، نقطه ضعف محسوب میشود.
2) انتظار مخاطب از «یک قصه واحد»
اگر تماشاگر با ذهنیت فیلم داستانیِ کلاسیک وارد شود، ممکن است تا نیمههای فیلم هیهات دنبال یک خط داستانیِ واحد بگردد و با ریتم اپیزودیک ارتباط نگیرد.
3) خطر شعارزدگی در آثار مذهبی
هر فیلمی با مضمون مذهبی در معرض این قضاوت است که آیا «درام» میسازد یا صرفاً «پیام» میدهد. فیلم هیهات تلاش میکند با موقعیتهای انسانی، از این دام فاصله بگیرد؛ اما میزان موفقیت آن میتواند بسته به سلیقه مخاطب متفاوت باشد.
فیلم هیهات برای چه کسانی مناسب است؟
اگر این دسته مخاطب هستید، احتمالاً فیلم هیهات برایتان انتخاب خوبی است:
علاقهمند به فیلمهای اپیزودیک و روایتهای کوتاه اما معنادار
علاقهمند به آثار مذهبی/اجتماعی با محوریت عاشورا و مفاهیم اخلاقی
علاقهمند به درامهای جدی با بازیگران مطرح
اگر هم دنبال فیلمهای کاملاً سرگرمکننده، پرحادثه یا کمدی هستید، ممکن است ریتم جدی و مضمونمحور فیلم هیهات کمتر مطابق سلیقهتان باشد.
پیامها و مضمونهای کلیدی در فیلم هیهات
در معرفیهای منتشرشده، به این اشاره میشود که فیلم هیهات به «فرهنگ عاشورا در زمان حال» میپردازد و در چهار روایت، نسبت آدمهای مختلف با این فرهنگ را تصویر میکند.
از زاویه تحلیل، میشود مضمونهای پررنگ فیلم هیهات را اینها دانست:
زیارت و توسل به عنوان امید و تکیهگاه انسانی
عزت و کرامت انسانی در برابر فشار و تحقیر
مقاومت و ایستادگی در امتداد روایتهای جنگ و دفاع
انتخاب اخلاقی: لحظهای که آدم باید تصمیم بگیرد «چه کسی» باشد، نه فقط «چه کاری» بکند
تماشا و دسترسی قانونی به فیلم هیهات
برای تماشای قانونی، این فیلم در برخی پلتفرمها و آرشیوهای رسمی معرفی شده است؛ از جمله صفحهی فیلم در «فیلمنت» و همچنین در «تلوبیون» (وابسته به پخش تلویزیونی/آرشیو).
سوالات متداول درباره فیلم هیهات
فیلم هیهات چند اپیزود دارد؟
۴ اپیزود.
کارگردانهای فیلم هیهات چه کسانی هستند؟
هادی نائیجی، دانش اقباشاوی، روحالله حجازی و هادی مقدمدوست.
موضوع فیلم هیهات چیست؟
پرداختن به فرهنگ عاشورا در زمان معاصر در قالب چهار روایت، که بخشی از آن به فضای جنگ و مقاومت هم مرتبط است.
نقد و بررسی فیلم هیهات | نقاط ضعف، ایرادهای روایی و چراییِ دوپارگیِ اثر
فیلم هیهات یک اثر چهاراپیزودی است که هر اپیزود را کارگردانی جدا ساخته و فیلم میخواهد «چهار گوشه از ارتباط مردم معاصر با فرهنگ عاشورایی» را نشان بدهد. همین فرم اپیزودیک، هم فرصت میدهد و هم زمینهی اصلیِ ضعفهای فیلم را میسازد.
1) مشکل اصلی: اپیزودیک بودنِ بدون چسبِ روایی/مفهومیِ کافی
در فیلمهای اپیزودیک، یا باید یک «نخ تسبیح» محکم وجود داشته باشد (شخصیت مشترک، مکان مشترک، موتیف روایی تکرارشونده، یا ساختار تماتیک دقیق). یکی از نقدهای جدی این است که فیلم هیهات در عمل شبیه چهار فیلم کوتاه جدا دیده میشود که اتصال تصویری/مفهومیشان کم است؛ حتی برخی منتقدان صریحاً آن را «فیلمنمایی رها شده» توصیف کردهاند.
نتیجه برای مخاطب: بعد از پایان هر اپیزود، حس «شروع دوباره» ایجاد میشود و ضربآهنگ کلی فیلم بهجای اوجگیری، تکهتکه میشود.
2) فیلمنامههای نابرابر و تفاوت سطح کیفی بین اپیزودها
وقتی چهار کارگردان/نویسنده دارید، اختلاف سطح طبیعی است؛ اما در فیلم هیهات این اختلاف میتواند تجربه تماشاگر را مخدوش کند: یک اپیزود ممکن است استانداردتر و حسابشدهتر باشد و اپیزود بعدی از نظر منطق درام یا پرداخت، عقب بماند. حتی در یک نقد رسانهای اشاره شده که با وجود درخشان بودن خط محوری، فیلم هیهات در «فرم و محتوا» و «روایت داستانهای سطحی و کمعمق» به توفیق کامل نمیرسد.
این نابرابری باعث میشود مخاطب بهجای دنبال کردن یک تجربه واحد، دائم در حال مقایسهی «بهتر/بدتر» باشد.
3) اتکای بیش از حد به پیشفرضهای ذهنی مخاطب (بهجای ساختن درام)
یکی از نقدهای دقیق در جلسه نقد مهر این است که روایت، بیش از حد روی پیشفرضهای مذهبی/ذهنی تماشاگر حساب میکند و همین باعث میشود شخصیتپردازی و معرفی فضا «کامل شکل نگیرد».
یعنی فیلم هیهات گاهی انگار میگوید «تو خودت میدانی این موقعیت چه بار معنایی دارد»؛ در حالی که سینما باید آن بار را در خودِ درام تولید کند، نه قرض بگیرد.
4) اپیزود اول: سردرگمیِ هدف و «احساس» جدا از منطق داستان
در همان نشست نقد، منتقد اشاره میکند اپیزود اول مخاطب را دچار ابهام میکند که محور اصلی چیست: «عشق به امام حسین(ع)» یا «دِینِ پسر به مادر»؛ و همچنین میگوید «منقلب شدن مخاطب» لزوماً از کارکرد داستان نمیآید و میتواند بیشتر محصول بار عاطفی بیرونی باشد تا پیشروی درام.
این همان جایی است که برخی تماشاگران حس میکنند فیلم هیهات «احساس میگیرد» اما «روایت نمیسازد».
5) اپیزود دوم: داستانِ ناقص، مکالمات ناقص، کنشِ حسینی کمرنگ
در ادامه همان گزارش، منتقد جلسه درباره اپیزود دوم میگوید «داستان کامل نیست»، «آدم داستان سرگردان است»، «مکالمات ناقص است» و حتی تصریح میکند «هیچ رفتار حسینی به تصویر کشیده نشده» و برداشت غالب میتواند «عذاب وجدان» باشد.
وقتی محور فیلم هیهات «فرهنگ عاشورا» است، اگر رفتار/تصمیمِ عاشورایی به کنشهای قابل لمس تبدیل نشود، پیام در حد اشاره میماند.
6) خطر شعارزدگی و بازی با احساسات مذهبی
یکی از تندترین نقدها این است که سازندگان به جای قوام دادن به درام، روی «تأثیر احساسی و شعاری» حساب کردهاند؛ و حتی ادعا میشود فیلم به جای کار روی ساختار و محتوا، با هدف قرار دادن احساسات مخاطب جلو میرود.
این نوع نقد (حتی اگر با آن موافق نباشیم) یک هشدار مهم است: فیلم مذهبی اگر تبدیل به برانگیختن احساساتِ بدون درام شود، از سینما فاصله میگیرد.
7) ضعف تحقیق/پژوهش و جزئیات دینی-تاریخی (طبق برخی نقدها)
در همان نقد سینمایی اشاره میشود که فیلم هیهات بهدلیل «نداشتن تحقیق کافی» و «استفاده نکردن از کارشناسان دینی/فقهی/تاریخی» و همچنین سهلانگاری در نگارش و تصویرکردن مضامین، از ظرفیت ایده اصلی کامل بهره نمیبرد.
این ایراد وقتی پررنگ میشود که فیلم میخواهد به مفاهیم حساس اعتقادی نزدیک شود و کوچکترین لغزش، توی ذوق میزند.
8) کمدیالوگ بودن: مزیتِ تأمل یا ریسکِ قطع ارتباط؟
در یک بررسی دیگر آمده که گفتوگوها «بسیار محدود» است و مخاطب را به تمرکز روی معنا و مفهوم وامیدارد.
اما از زاویه نقد، کمدیالوگ بودن اگر با «کنشِ روشن» و «اطلاعات روایی کافی» همراه نشود، میتواند به ابهام زائد یا فاصله گرفتن مخاطب منجر شود—خصوصاً در اپیزودهایی که همین حالا هم متهم به ناقص بودن روایتاند.
9) مسئله عنوان/معادلسازی و حساسیتهای معنایی
در نشست نقد مهر، روی خودِ عنوان فیلم هیهات و بار معنایی «هیهات منالذله» تأکید میشود و حتی انتخاب معادل انگلیسی «never» به عنوان معادل دقیق زیر سوال میرود.
این نکته شاید جزئی به نظر برسد، اما برای اثری که بر بار معنایی عاشورا تکیه دارد، همین جزئیات میتواند روی برداشت مخاطب اثر بگذارد.
جمعبندی نقد: فیلم هیهات چرا به ظرفیت ایدهاش کامل نمیرسد؟
از دل نقدهای مطرحشده، یک تصویر نسبتاً روشن درمیآید: ایده مرکزی فیلم جذاب و پرظرفیت است، اما در اجرا گاهی با این مشکلات گیر میکند: اتصال کم اپیزودها، پرداخت نابرابر، اتکا به پیشفرضها، و در بعضی بخشها ناتمام بودن روایت و شخصیتپردازی.
فیلم هیهات تلاش میکند یک مفهوم بزرگ و ریشهدار را از قاب مناسبتها بیرون بیاورد و وارد زندگی روزمره کند؛ جایی که انتخابها کوچکاند اما معنا میسازند. فرم اپیزودیک، بازیگران مطرح و تمرکز روی موقعیتهای انسانی، باعث میشود فیلم هیهات برای مخاطبانی که دنبال درام جدی و مضمونمحور هستند، تجربهای قابل توجه باشد.
هنوز نظری ثبت نشده است.
اولین نفری باشید که نظر خود را ثبت میکند.