فیلم گلوگاه شیطان درباره چیست؟
«گلوگاه شیطان» یک فیلم ایرانی در ژانر دفاع مقدس است که به کارگردانی حمید بهمنی ساخته شده و فیلمنامه آن را حمید بهمنی و داوود امیریان نوشتهاند. تهیهکننده اثر نیز سعید شرفیکیا است و تولید فیلم به سال ۱۳۸۹ برمیگردد.
اگر بخواهیم خیلی خلاصه بگوییم، فیلم گلوگاه شیطان روی یک مأموریت حساس شناسایی تمرکز دارد: گروهی از نیروهای ایرانی در سال ۱۳۶۴ برای شناسایی منطقهای از رودخانه اروند با دشواریهای جدی روبهرو میشوند؛ اما در نهایت منطقه شناسایی میشود و زمینه برای اجرای عملیات والفجر ۸ فراهم میگردد.
این ایدهی ساده، بهانهای است برای نمایش ترکیبی از تنش، بقا، فداکاری و تصمیمگیری در شرایط ناممکن؛ همان چیزی که در بسیاری از آثار جنگی خوب، موتور محرک روایت است: موقعیتی که در آن هر انتخاب، بهای واقعی دارد.
جایگاه فیلم گلوگاه شیطان در سینمای دفاع مقدس
سینمای دفاع مقدس در ایران معمولاً میان دو مسیر حرکت میکند:
روایتهای بزرگمقیاس و حماسی (با تمرکز بر نبردهای وسیع)،
روایتهای انسانی و مأموریتمحور (با تمرکز بر یک گروه کوچک و یک هدف مشخص).
فیلم گلوگاه شیطان بیشتر به مسیر دوم نزدیک است؛ چون روایتش حول یک مأموریت شناسایی شکل میگیرد—جایی که «جزئیات» و «محدودیتها» اهمیت دارد. در واقع فیلم گلوگاه شیطان تلاش میکند از دل یک مأموریت به ظاهر محدود، تصویری از پیچیدگی و هزینههای واقعی جنگ ارائه کند؛ هزینههایی که فقط به درگیری مستقیم محدود نمیشود و گاهی در سکوت، تاریکی، آب، اضطراب و انتظار رخ میدهد.
داستان فیلم گلوگاه شیطان (بدون اسپویل جدی)
داستان در سالهای میانی جنگ (حدود ۱۳۶۲ تا ۱۳۶۴) میگذرد و مأموریت گروه شناسایی در محور اروند، ستون فقرات روایت است. خبرگزاری مهر هم به این نکته اشاره میکند که فیلم گلوگاه شیطان «مقطع زمانی بین سالهای ۶۲ تا ۶۴ را روایت میکند» و عملیات هوایی و جنگ در آب و خشکی را به تصویر کشیده است.
در این نوع روایتها، جذابیت اصلی الزاماً در «غافلگیری داستانی» نیست، بلکه در این است که مخاطب با گروه همراه میشود و فشار مأموریت را حس میکند:
محدودیت زمان
ناشناخته بودن مسیر
خطر لو رفتن
فرسودگی جسمی و روانی
و در نهایت تصمیمهای کوچک اما تعیینکننده
بنابراین حتی اگر از قبل بدانید پایان تاریخی ماجرا به اجرای والفجر ۸ میرسد، باز هم بخش مهم تجربه تماشا، «مسیر رسیدن» است.
عوامل و مشخصات فیلم گلوگاه شیطان (اطلاعات رسمی و قابل استناد)
در منابع مختلف، مشخصات اصلی فیلم گلوگاه شیطان اینگونه آمده است:
کارگردان: حمید بهمنی
نویسندگان: حمید بهمنی، داوود امیریان
تهیهکننده: سعید شرفیکیا
موسیقی: محمدرضا علیقلی
فیلمبردار: امیر کریمی
تدوین: نام تدوینگر در منابع به شکل «حسین غضنفری» و در برخی جاها با نام کاملتر آمده است.
مدت زمان: در ویکیپدیا مدت ۹۰ دقیقه ذکر شده، اما در صفحه شبکه دو برای پخش تلویزیونی مدت ۸۱ دقیقه آمده است؛ احتمالاً نسخه تلویزیونی کوتاهتر یا دارای حذف و اصلاحات پخش است.
بازیگران فیلم گلوگاه شیطان
فهرست بازیگران در منابع معتبر داخلی (از جمله ویکیپدیا و منظوم) شامل این نامهاست:
امین زندگانی
پوریا پورسرخ
جمشید هاشمپور
جعفر دهقان
محمد حاتمی
علیرضا کمالی
علیرام نورایی
خبرگزاری مهر نیز در گزارش مربوط به نمایش و نقد فیلم، چند بازیگر اصلی را نام میبرد و از جمله به حضور امین زندگانی، جمشید هاشمپور، جعفر دهقان، محمد حاتمی، علیرضا کمالی اشاره میکند.
نکته مهم درباره انتخاب بازیگران این است که ترکیب چهرههای آشنا، برای مخاطبی که با آثار جنگی ایرانی ارتباط دارد، حس «قابل اعتماد بودن» میسازد—بهخصوص در فیلمی که بناست مخاطب باور کند این آدمها واقعاً زیر فشار مأموریت هستند، نه اینکه صرفاً در یک صحنهآرایی جنگی قدم بزنند.
چرا اسم «گلوگاه شیطان»؟
عنوان فیلم گلوگاه شیطان ، از نظر معنایی یک حس «تنگنا» و «نقطه عبور مرگبار» را تداعی میکند—جایی که عبور از آن، هم از نظر فیزیکی دشوار است و هم از نظر روانی. در روایتهای مأموریتمحور، معمولاً یک «نقطه بحرانی» وجود دارد که گروه باید از آن عبور کند؛ «گلوگاه» دقیقاً همان استعاره است:
گلوگاه به معنی گذرگاه باریک و حساس
و «شیطان» به معنی خطر دائمی، وسوسه عقبنشینی، ترس، و حتی دشمن پنهان
این عنوان کمک میکند مخاطب از ابتدا بداند با فیلمی روبهروست که قرار نیست فقط گزارش جنگ باشد؛ قرار است از «سختی عبور» حرف بزند.
تحلیل روایت: تمرکز بر مأموریت بهجای شعار
یکی از چالشهای همیشگی در سینمای دفاع مقدس، فاصله گرفتن از «بیانیه» و نزدیک شدن به «درام» است. وقتی فیلم گلوگاه شیطان ، شخصیتها را در یک موقعیت واقعی و پرریسک قرار میدهد، بسیاری از مفاهیم (ایثار، رفاقت، ترس، امید) بدون نیاز به گفتارهای مستقیم منتقل میشوند.
فیلم گلوگاه شیطان با تکیه بر مأموریت شناسایی، این فرصت را دارد که درام را از دل موقعیت بیرون بکشد. حتی در خلاصههای رسمی هم تأکید روی «گروهی از مأموران شناسایی/غواصان برای آمادهسازی عملیات والفجر ۸» است.
به زبان ساده: وقتی هدف روشن باشد، تنش طبیعی ساخته میشود. و وقتی تنش طبیعی ساخته شود، پیام هم راحتتر مینشیند.
فضای جنگ در آب و خشکی؛ یک مزیت بصری مهم
طبق گزارش مهر، فیلم گلوگاه شیطان «عملیات هوایی و جنگ در آب و خشکی را به تصویر کشیده است».
این جمله از یک جهت خیلی مهم است: بخش قابل توجهی از جذابیت این فیلمها به «تنوع جغرافیای جنگ» مربوط میشود. آب (اروند) محدودیتهای خاص خودش را دارد:
حرکت کندتر و پرخطرتر
دیده شدن آسانتر در نور یا موج
وابستگی شدید به هماهنگی تیمی
و آسیبپذیری بالا
اگر فیلم گلوگاه شیطان بتواند حتی بخشی از این حس را منتقل کند، یک امتیاز جدی نسبت به آثار صرفاً خاکی بهدست میآورد.
موسیقی و حسوحال؛ نقش محمدرضا علیقلی
نام محمدرضا علیقلی به عنوان آهنگساز فیلم گلوگاه شیطان ذکر شده است.
در فیلمهای جنگی، موسیقی یا میتواند فیلم را به سمت «حماسهنمایی اغراقآمیز» ببرد، یا میتواند به شکل کنترلشده، فشار روانی و حس تعلیق را بالا ببرد. حتی بدون ورود به جزئیات تکنیکی، دانستن نام آهنگساز برای مخاطبی که به موسیقی فیلم توجه میکند، یک نشانه مهم است: آیا قرار است با موسیقی پررنگ و هیجانی طرف باشیم یا با فضاسازی محتاطانه؟
فیلمبرداری و تدوین؛ چرا در فیلمهای مأموریتی حیاتی است؟
فیلمبرداری این اثر به امیر کریمی نسبت داده شده است.
در یک فیلم مأموریتی، دوربین باید دو کار را همزمان انجام دهد:
فضا را قابل فهم نگه دارد (مخاطب گم نشود)
استرس را منتقل کند (مخاطب راحت نباشد)
این تعادل سخت است. اگر همه چیز خیلی واضح باشد، حس خطر کم میشود؛ اگر خیلی مبهم باشد، مخاطب قطع ارتباط میکند. تدوین هم همینقدر مهم است: ریتم باید «واقعی» باشد، نه صرفاً تند یا صرفاً کند.
بازخورد و توجه رسانهای
خبرگزاری مهر در سال ۱۳۹۰ گزارش داده که باشگاه فیلم تهران جلسه «نمایش، نقد و بررسی» این فیلم را با حضور عوامل و بازیگران در فرهنگسرای ارسباران برگزار کرده است.
این نوع رویدادها معمولاً نشان میدهد فیلم دستکم در فضای فرهنگی/سینمایی آن دوره، مورد توجه قرار گرفته و دربارهاش گفتوگو شده است—حتی اگر مثل برخی آثار جریان اصلی، تبلیغات گسترده نداشته باشد.
مدت زمان و نسخههای مختلف؛ چرا گاهی اعداد فرق میکنند؟
همانطور که اشاره شد، درباره مدت زمان فیلم گلوگاه شیطان دو عدد دیده میشود:
۹۰ دقیقه (در برخی منابع اطلاعاتی)
۸۱ دقیقه (در اطلاعات پخش شبکه دو)
این اختلاف در تلویزیون ایران خیلی عجیب نیست: نسخه پخش ممکن است کوتاهتر باشد (حذف برخی صحنهها، تغییر تیتراژ، یا حتی اصلاحات محتوایی). اگر برای شما مهم است که نسخه کاملتر را ببینید، هنگام تماشا به همین نکته دقت کنید.
فیلم گلوگاه شیطان را چه کسانی بیشتر دوست خواهند داشت؟
فیلم گلوگاه شیطان معمولاً برای این گروهها جذابتر است:
علاقهمندان به فیلم دفاع مقدس و روایتهای مأموریتی
مخاطبانی که دوست دارند جنگ را از زاویه «گروههای شناسایی» ببینند، نه فقط میدان نبرد
کسانی که به داستانهایی درباره اروند و عملیات والفجر ۸ علاقه دارند
و احتمالاً برای کسانی که دنبال کمدی، ریتم فوقسریع یا پیچشهای داستانی مدرن هستند، انتخاب اول نخواهد بود؛ چون محور فیلم گلوگاه شیطان بیشتر «فضا و مأموریت» است تا بازیهای پیچیده روایی.
نکات تماشای دوباره (برای درک بهتر فیلم گلوگاه شیطان )
اگر یک بار فیلم گلوگاه شیطان را دیدهاید و میخواهید دوباره ببینید، این سه زاویه نگاه کمک میکند تجربه دوم بهتر شود:
منطق مأموریت: هر تصمیم گروه چقدر با هدف شناسایی گره خورده؟
فشار روانی: کدام لحظهها بیشتر روی ترس، تردید یا خستگی تمرکز میکند؟
نقش طبیعت/مکان: اروند و محیط اطراف، صرفاً پسزمینهاند یا مثل یک «شخصیت» عمل میکنند؟
جمعبندی
فیلم گلوگاه شیطان (۱۳۸۹) یک فیلم دفاع مقدسِ مأموریتمحور است که با کارگردانی حمید بهمنی و با تمرکز بر شناسایی منطقهای از رودخانه اروند در سال ۱۳۶۴، زمینه اجرای عملیات والفجر ۸ را روایت میکند.
با حضور ترکیبی از بازیگران شناختهشده و پرداختن به جنگ در آب و خشکی، فیلم گلوگاه شیطان تلاش میکند بخشی از پیچیدگیهای مأموریتهای شناسایی را به تصویر بکشد.
هنوز نظری ثبت نشده است.
اولین نفری باشید که نظر خود را ثبت میکند.