فیلم «تنگه ابوقریب» به کارگردانی بهرام توکلی یکی از مهمترین و تاثیرگذارترین آثار سینمای دفاع مقدس در دههی اخیر به شمار میآید. این فیلم که در سال ۱۳۹۷ روی پرده رفت، با روایتی مبتنی بر واقعیت، تجربهای کاملاً متفاوت از جنگ تحمیلی را به مخاطب ارائه داد؛ تجربهای بدون قهرمانسازیهای اغراقشده، بدون شعارهای تکراری و بدون فاصلهی مصنوعی میان مخاطب و میدان نبرد.
در این مقاله، تلاش میکنیم فیلم «تنگه ابوقریب» را از جنبههای مختلف بررسی کنیم؛ از داستان و واقعگرایی گرفته تا تصویربرداری، موسیقی، بازیها و پیامهای انسانی اثر. این متن با ساختار سئو شده، مناسب انتشار در وبسایتها و وبلاگهای تخصصی سینما و تحلیل فیلم است.
اهمیت فیلم تنگه ابوقریب در سینمای دفاع مقدس
در سالهایی که سینمای جنگ ایران با تکرار قالبها و روایتهای مشابه روبهرو بود، فیلم تنگه ابوقریب با ساختاری متفاوت وارد میدان شد. این فیلم نه به دنبال ارائه چهرهای بینقص از رزمندگان است و نه جنگ را با نگاه قهرمانانه و یکطرفه روایت میکند. در عوض، توکلی تلاش کرده است ترس، آشفتگی، سردرگمی و واقعیت تلخ میدان جنگ را به شکل عینی نشان دهد.
این نگاه تازه باعث شد فیلم تنگه ابوقریب در جشنواره فجر جوایز متعددی کسب کند و مورد توجه منتقدان قرار گیرد. همچنین این اثر توانست مخاطبان زیادی را به سالنهای سینما بکشاند و نشان دهد که مردم همچنان به روایتهای واقعی و حرفهای از دوران دفاع مقدس علاقهمند هستند.
تنگه ابوقریب؛ از یک جغرافیا تا یک نماد ملی
تنگه ابوقریب، منطقهای کوچک میان فکه و شرهانی بود؛ اما اهمیت استراتژیک آن در ماههای پایانی جنگ بسیار زیاد شد. هنگامی که عراق در سال ۶۷ حمله وسیعی را آغاز کرد، بسیاری از یگانها به خطوط جنوبی اعزام شدند و تعداد کمی از رزمندگان در نقاط کلیدی باقی ماندند. یکی از همین نقاط، تنگه ابوقریب بود که نگهداشتن آن میتوانست نقشه دشمن را برای پیشروی سریع مختل کند.
فیلم تنگه ابوقریب ، با تکیه بر خاطرات واقعی چند رزمنده، دفاع از این تنگه را با دقت و بدون اغراق به تصویر میکشد. شاهکار توکلی در این است که فضای میدان جنگ را از دید رزمندگانی کاملاً معمولی روایت میکند: جوانانی با ترسها، خستگیها، امیدها و لحظههای انسانی.
روایت داستان؛ مسیر سفر تا رسیدن به تنگه
فیلم تنگه ابوقریب با یک سفر آغاز میشود؛ سفری که گروهی از رزمندگان را از پشت جبهه به سمت منطقه منتقل میکند. این بخش، با وجودی که جنگی نیست، اما به شکل واقعگرایانهای حس ناپایداری و نگرانی را منتقل میکند. مخاطب از همان ابتدا درک میکند که با یک فیلم جنگی متفاوت روبهرو است.
در میانه راه، شخصیتها کمکم معرفی میشوند و روابط بین آنها شکل میگیرد. یکی از ویژگیهای مثبت فیلم این است که معرفی شخصیتها کوتاه، عمیق و بدون مقدمهچینیهای زائد انجام میشود. توکلی نیازی نمیبیند گذشته طولانی هر شخصیت را توضیح دهد؛ او انسانها را همانطور که در جنگ حضور دارند، در بطن بحران نشان میدهد.
وقتی رزمندگان به تنگه میرسند، فضای فیلم کاملاً تغییر میکند. دوربین مخاطب را وارد ضرباهنگی تند، پر از آتش و دود و صدا میکند. این نقطه، فیلم را از یک روایت آرام به یک تجربه سینمایی تکاندهنده تبدیل میکند.
تحلیل عناصر سینمایی فیلم تنگه ابوقریب
فیلمنامهای بر پایه واقعیت و دور از قهرمانسازی
فیلمنامه «تنگه ابوقریب» بر اساس خاطرات واقعی نوشته شده است. نویسندهها از اغراقهای رایج در فیلمهای جنگی پرهیز کردهاند. هیچ شخصیت «ابرقهرمانی» در فیلم وجود ندارد و حتی فرماندهان نیز انسانهایی خسته و درگیر فشارهای جنگ هستند.
از نقاط عطف فیلمنامه، تصمیمهای سخت رزمندگان است. شخصیتها در بسیاری از لحظات، نه برای پیروزی، بلکه برای زندهماندن یا جلوگیری از فروپاشی خط دفاعی تلاش میکنند. همین نگاه انسانی باعث میشود مخاطب به راحتی با رزمندگان همذاتپنداری کند.
کارگردانی؛ نقطه قوت اصلی فیلم تنگه ابوقریب
بهرام توکلی که پیش از این بیشتر با فیلمهای درام و اجتماعی شناخته میشد، در نخستین تجربه جنگی خود کاری متفاوت ارائه داد. او با استفاده از دوربینهای متحرک، قابهای نزدیک و فضاسازی آشفته، توانسته میدان جنگ را بیواسطه و بدون فاصله به مخاطب منتقل کند.
جنگ در فیلم تنگه ابوقریب ، پر از بهمریختگی و غیرقابل پیشبینی است؛ درست مانند واقعیت. توکلی با هدایت دقیق صحنهها و میزانسنهای پیچیده، سطحی بالا از حرفهایگری را نشان میدهد.
تصویربرداری و جلوههای بصری
تصویربرداری فیلم توسط هادی بهروز انجام شده و یکی از بهترین نمونههای فیلمبرداری در سینمای جنگ ایران است. تصاویر غبارآلود، نور طبیعی، حرکتهای لرزان اما کنترلشده دوربین و میزانسنهای پرجزئیات، محیط جنگ را به شکلی ملموس نشان میدهد.
جلوههای ویژه فیلم نیز قابلتوجه است. انفجارها، آتش، دود، ترکش و فضای نبرد با حداقل CGI و بیشترین استفاده از جلوههای میدانی ساخته شدهاند. این انتخاب باعث شده فیلم حس واقعگرایی بیشتری داشته باشد.
بازی بازیگران؛ از نقشهای کوتاه تا شخصیتهای اصلی
فیلم گروه بازیگری بزرگ و هماهنگی دارد. چهرههایی مانند:
-
جواب دادن به نیازهای نقش بدون اغراق
-
بازیهای طبیعی و مبتنی بر واکنش
-
هماهنگی کامل با فضای جنگی فیلم
از نقاط قوت فیلم تنگه ابوقریب هستند.
بازیگران اصلی، مانند جواد عزتی، حمیدرضا آذرنگ و مهدی قربانی نقشهایی انسانی و عمقی ارائه دادهاند. حضور بازیگران خردسال نیز حس معصومیت را در میان خشونت جنگ بیشتر میکند.
موسیقی؛ نغمهای تلخ و انسانی
موسیقی فیلم تنگه ابوقریب به شکل چشمگیری ملایم، انسانی و دور از اغراق است. در بسیاری از بخشها، موسیقی عقب میایستد تا صداهای جنگ نقش اصلی را داشته باشند. این انتخاب کمک کرده تا حس واقعگرایی فیلم حفظ شود و مخاطب بیشتر درگیر موقعیتهای بحرانی شود.
طراحی صحنه و لباس؛ بازسازی دقیق دهه ۶۰
یکی از نقاط برجسته در فیلم، طراحی صحنه است. از ابزار و ادوات جنگی گرفته تا لباسهای خاکی و فرسوده رزمندگان، همه چیز به شکلی دقیق و ریزبینانه بازسازی شده است. این طراحی حرفهای، فیلم را به یک تجربه نزدیک به واقعیت تبدیل کرده است.
پیامهای انسانی و اجتماعی فیلم تنگه ابوقریب
جنگ فقط میدان نبرد نیست؛ رنج انسانهاست
مهمترین پیام فیلم این است که جنگ، صرفاً درگیری میان دو کشور نیست؛ بلکه روایتی از رنج انسانها است. در بسیاری از صحنهها، تماشاگر درد، ترس، خستگی و امید رزمندگان را مشاهده میکند.
فیلم نشان میدهد که جنگ قهرمانهایی از جنس مردم عادی دارد؛ آدمهایی که تنها برای دفاع از خاک و خانوادهشان جنگیدهاند.
نقد تلویحی تصمیمهای مدیریتی جنگ
بدون شعار دادن، فیلم تنگه ابوقریب نقدهایی نیز به بیبرنامگی، کمبود نیرو، نبود تجهیزات کافی و مشکلات تصمیمگیری در مدیریت جنگ دارد. در بخشهایی از فیلم، رزمندگان با کمبود تیر، آب، غذا و حتی اطلاعات دقیق روبهرو هستند. این موضوع، روایت فیلم را عمیقتر و انسانیتر میکند.
ارزش همدلی و رفاقت
یکی دیگر از پیامهای مهم فیلم، رفاقت میان رزمندگان است. این رفاقت نه اغراقشده و نه رومانتیک است؛ بلکه واقعی، ساده و مبتنی بر بقاست. انسانهایی که برای زنده نگهداشتن یکدیگر تلاش میکنند، حس عمیقی از انسانیت را به مخاطب منتقل میکنند.
نتیجهگیری؛ چرا «تنگه ابوقریب» یکی از بهترین فیلمهای جنگی ایران است؟
فیلم تنگه ابوقریب از آن فیلمهایی است که تنها یک بار دیده نمیشود؛ بلکه بارها میتوان آن را تماشا کرد و هربار نکتهای تازه از آن کشف کرد. دلیل این ویژگی آن است که فیلم نه یک روایت قهرمانانه صرف، بلکه یک بازنمایی انسانی، صادقانه و حرفهای از واقعیت جنگ است.
این فیلم نشان میدهد که سینمای دفاع مقدس همچنان ظرفیتهای زیادی برای روایت داستانهای جدید دارد؛ به شرط آنکه فیلمسازان به جای کلیشهها به سراغ حقیقت، جزئیات و انسانیت بروند.
اگر به دنبال مشاهده یکی از بهترین آثار سینمای ایران در ژانر جنگی هستید، فیلم تنگه ابوقریب یک انتخاب ضروری است.
هنوز نظری ثبت نشده است.
اولین نفری باشید که نظر خود را ثبت میکند.