فیلم خروج
مقدمه: فیلم خروج چرا اینقدر دیده شد؟
فیلم خروج یکی از بحثبرانگیزترین آثار ابراهیم حاتمیکیا در سالهای اخیر است؛ فیلمی که از همان اکران جشنوارهای تا زمان نمایش عمومی، بهخاطر مضمون اعتراضی، فضای جادهای (Road Movie) و البته مدل پخش متفاوتش، در مرکز توجه قرار گرفت. فیلم خروج روایت گروهی از کشاورزان است که پس از نابودی محصولشان تصمیم میگیرند با تراکتور راهی تهران شوند و صدای اعتراض خود را مستقیم به رئیسجمهور برسانند.
آنچه فیلم خروج را به یک نقطه عطف تبدیل کرد، فقط قصه یا نام کارگردان نبود؛ فیلم خروج در شرایط تعطیلی سینماها بهدلیل همهگیری کرونا، پیش از اکران عمومی در سینما، به شکل اینترنتی و در قالب «سینمای آنلاین» عرضه شد؛ اتفاقی که برای سینمای ایران تجربهای تازه به حساب میآمد.
مشخصات فیلم خروج در یک نگاه
اگر دنبال اطلاعات پایه و قابل استناد درباره فیلم خروج هستید، این موارد مهمترین دادههایی است که در معرفی رسمی فیلم خروج تکرار میشود:
کارگردان و نویسنده: ابراهیم حاتمیکیا
تهیهکننده: حبیبالله والینژاد
شرکت تولید: سازمان هنری رسانهای اوج
توزیعکننده: فیلمیران (و در اکران آنلاین: فیلیمو و نماوا)
مدت زمان: ۱۲۳ دقیقه
نخستین نمایش: سی و هشتمین جشنواره فیلم فجر (۱۲ بهمن ۱۳۹۸)
آغاز اکران آنلاین: ۲۴ فروردین ۱۳۹۹
داستان فیلم خروج بدون اسپویل
هسته داستان «خروج» ساده و قابل فهم است: یک اشتباه مدیریتی در تخلیه آب سد باعث میشود آب شور به زمینهای کشاورزی هدایت شود و محصول کشاورزان از بین برود. آنها ابتدا مسیرهای رسمی را امتحان میکنند؛ از مسئولان محلی تا مقامهای اداری. اما وقتی نتیجهای نمیگیرند، تصمیم میگیرند شخصاً به تهران بروند و شکایتشان را مستقیم مطرح کنند.
از این نقطه به بعد، فیلم خروج تبدیل به یک سفر اعتراضی میشود: چند تراکتور، چند آدم سالخورده و خسته اما مصمم، یک جاده طولانی و رسانههایی که کمکم این حرکت را به یک خبر ملی تبدیل میکنند. سفر آنها هم محبوبیت میآورد و هم دردسر؛ چون وقتی یک اعتراض دیده میشود، سیاست، رسانه و افکار عمومی هر کدام روایت خودشان را وارد ماجرا میکنند.
بازیگران فیلم خروج
یکی از ویژگیهای مهم «خروج»، اتکا به چهرههای شناختهشده اما کمکارتر (بهویژه در میان بازیگران مسنتر) است. فهرست بازیگران اصلی و شناختهشده فیلم در منابع معتبر اینطور آمده است:
فرامرز قریبیان
پانتهآ پناهیها
جهانگیر الماسی
سام قریبیان
کامبیز دیرباز
گیتی قاسمی
محمدرضا شریفینیا
محمد فیلی
مهدی فقیه
آتش تقیپور
اکبر رحمتی
و چند بازیگر دیگر
نکته جالب اینجاست که خود ویکیپدیا به «شیوه انتخاب بازیگران» به عنوان یک تفاوت در روند تولید فیلم خروج اشاره میکند؛ اینکه بخشی از بازیگران، کسانی بودهاند که در سالهای منتهی به تولید فیلم کمتر روی پرده دیده شده بودند و سن بسیاری از آنها بالای ۶۰ سال بوده است.
ابراهیم حاتمیکیا و جایگاه فیلم خروج در فیلمشناسی او
برای فهم بهتر فیلم خروج ، باید آن را در امتداد مسیر سینمایی حاتمیکیا دید؛ کارگردانی که سالهاست در آثارش درباره «نسبت مردم و حاکمیت»، «جنگ و پساجنگ»، «عدالتخواهی»، «قهرمانهای زخمی» و «مسئلههای اجتماعی» فیلم میسازد. در گزارشهای رسمی مرتبط با اکران آنلاین، از «خروج» به عنوان بیستمین اثر حاتمیکیا یاد شده است.
در فیلم خروج ، حاتمیکیا سراغ قهرمانهایی میرود که نه در میدان جنگ، بلکه در میدان زندگی روزمره میجنگند: کشاورزانی که محصولشان نابود شده و حس میکنند هیچکس صدایشان را نمیشنود. این انتخاب، فیلم خروج را از آثار صرفاً جنگی یا امنیتی او دور میکند و به سمت یک درام اجتماعی با رگههای سیاسی میبرد.
فیلم خروج بهعنوان یک جادهفیلم اعتراضی
در قالب و ساختار، فیلم خروج به جاده وابسته است: مسیر حرکت شخصیتها، برخوردهای بین راه، ایستگاهها و گرههایی که در طول سفر شکل میگیرد. این فرم برای قصهای درباره اعتراض جمعی، انتخاب هوشمندانهای است؛ چون جاده بهطور طبیعی «تغییر» را نشان میدهد: از روستا تا پایتخت، از سکوت تا دیدهشدن، از درخواست تا مطالبه.
در چنین فیلمهایی، مقصد مهم است اما «مسیر» مهمتر است. شخصیتها در مسیر، با آدمهای مختلف و واکنشهای متضاد روبهرو میشوند؛ از همدلی تا تمسخر، از حمایت تا بهرهبرداری. نتیجه این میشود که فیلم خروج فقط درباره مشکل یک روستا نیست؛ درباره سازوکار دیدهشدن و شنیدهشدن در جامعه مدرن هم هست.
مضمونهای اصلی فیلم خروج
اگر بخواهیم فیلم خروج را از زاویه محتوایی بررسی کنیم، چند مضمون کلیدی به چشم میآید:
عدالتخواهی و اعتراض مدنی: فیلم خروج از یک مطالبه مشخص شروع میکند (جبران خسارت) اما در ادامه به یک پرسش بزرگتر میرسد: اگر مسیرهای رسمی جواب ندهد، مردم چگونه باید حق خود را مطالبه کنند؟
فاصله مرکز و پیرامون: روستا و شهرستان در برابر تهران و ساختارهای تصمیمگیری.
رسانه و روایت: وقتی اعتراض رسانهای میشود، روایتهای مختلف روی آن سوار میشوند؛ هر گروه میخواهد آن را به نفع خود معنی کند.
کرامت انسانی: شخصیتهای اصلی با وجود فشارها، میخواهند «محترمانه» دیده شوند؛ نه بهعنوان قربانی، بلکه بهعنوان شهروند.
این مضمونها در کنار هم باعث میشود خروج فقط یک فیلم «اعتراضی» نباشد؛ بلکه درباره پیچیدگی اعتراض هم حرف بزند.
نقد بازیها؛ چرا نقشآفرینیها به چشم میآید؟
در فیلم خروج جنس بازیها بیشتر بر پایه تیپسازی پرزرقوبرق نیست؛ به سمت بازیهای کماغراق و متکی بر حس و تجربه میرود. حضور فرامرز قریبیان به عنوان چهره محوری فیلم خروج (که نامش در بخش نامزدی بهترین بازیگر نقش اول مرد جشنواره فجر هم آمده) باعث میشود مخاطب با یک قهرمان «سالخورده اما ایستاده» مواجه شود.
از طرف دیگر، ترکیب بازیگران مکمل—از پانتهآ پناهیها تا کامبیز دیرباز و جهانگیر الماسی—به فیلم خروج کمک میکند که طیفهای مختلفی از واکنشها و منشها را در یک گروه کوچک نشان بدهد: آدمهایی که همهدفاند اما یکسان نیستند.
موسیقی فیلم خروج ؛ امضای کارن همایونفر
موسیقی کارن همایونفر معمولاً در آثار حاتمیکیا نقش پررنگی دارد و در «خروج» هم همین اتفاق میافتد. در معرفی عوامل فیلم، نام همایونفر بهعنوان آهنگساز ذکر شده و در بعضی نقدها هم به حماسیبودن موسیقی و اثرگذاری آن روی روایت اشاره شده است.
در فیلمی که بخشی از جذابیتش به «حرکت» و «جمع» وابسته است (حرکت تراکتورها، تجمع مردم، هیجان خبری)، موسیقی میتواند موتور احساسات باشد: گاهی حماسی، گاهی تلخ و گاهی امیدوار. این موسیقی اگر درست استفاده شود، حس «راه افتادن» و «پیش رفتن» را به مخاطب منتقل میکند؛ همان حس کلیدیِ قصه.
جلوههای ویژه و چهرهپردازی؛ نقاط قوت فنی
در بخش فنی، فیلم خروج در جشنواره فجر در چند بخش دیده شد و حتی جایزه گرفت. طبق اطلاعات ثبتشده، فیلم خروج در سی و هشتمین جشنواره فیلم فجر در بخش «بهترین چهرهپردازی» برنده شد و در بخش «بهترین جلوههای ویژه بصری» هم جایزه گرفت.
این نکته برای مخاطبانی که به کیفیت تکنیکی اهمیت میدهند مهم است، چون نشان میدهد فیلم خروج فقط متکی به ایده و شعار نیست و در اجرای فنی هم تلاش کرده استاندارد بالاتری ارائه دهد؛ بهخصوص در سکانسهایی که جمعیت، جاده، ماشینها و اتفاقات بین راه حضور پررنگ دارند.
اکران آنلاین فیلم خروج و تأثیر آن بر سینمای ایران
اکران آنلاین فیلم خروج یک تصمیم صرفاً اقتصادی نبود؛ یک تصمیم تاریخی هم بود. طبق گزارش ایسنا، فیلم خروج از یکشنبه ۲۴ فروردین برای اولین بار پیش از نمایش در سینما به صورت اینترنتی عرضه شد و بهعنوان «اولین فیلم سینمای آنلاین» معرفی شد.
همین اتفاق بحثهای زیادی به راه انداخت: آیا اکران اینترنتی، جایگزین سینما میشود؟ آیا به گیشه آسیب میزند یا کمک میکند فیلمها در بحران زنده بمانند؟ و مهمتر از همه، مسئله کپیرایت و انتشار غیرقانونی که حتی در خبرهای همان روزها هم مطرح شد.
فروش و تعداد مخاطب؛ فیلم خروج چقدر دیده شد؟
در مورد آمار مخاطب، چند عدد مهم مدام تکرار شده است: فروش حدود یک میلیارد تومان در اکران آنلاین و فروش ۸۴ هزار و ۴۰۰ بلیت در بازه ابتدایی اکران. زومجی در گزارشی از فروش یک میلیارد تومانی، همین اعداد را ذکر میکند و همچنین برآورد میکند که مجموع مخاطبان میتواند حدود ۲۱۱ هزار نفر باشد.
در ویکیپدیا هم با اشاره به گزارشهای فیلیمو و نماوا، عدد فروش یک میلیارد تومان و تعداد بلیت ۸۴ هزار و ۴۰۰ ذکر شده و همان برآورد ۲۱۱ هزار نفر هم آمده است.
جوایز و نامزدیهای فیلم خروج
اگر برایتان مهم است بدانید فیلم خروج در جشنوارهها چه کرد، اینها مهمترین موارد ثبتشدهاند:
سی و هشتمین جشنواره فیلم فجر (۱۳۹۸):
نامزد بهترین بازیگر نقش اول مرد (فرامرز قریبیان)
نامزد بهترین صدابرداری و صداگذاری
نامزد بهترین طراحی لباس
برنده بهترین چهرهپردازی
برنده بهترین جلوههای ویژه بصری
سی و نهمین جشنواره فیلم فجر (۱۳۹۹) – بخش تبلیغات:
نامزد بهترین پوستر (محمد شکیبا)
بیستمین جشن حافظ:
نامزد بهترین بازیگر مرد (فرامرز قریبیان)
حاشیهها و بحثهای رسانهای
فیلم خروج از آن فیلمهایی است که حاشیه را هم با خودش میآورد. در گزارشهای موجود، به کنار گذاشتهشدن فیلم از فرایند انتخاب «سیمرغ بلورین بهترین فیلم از نگاه تماشاگران» اشاره شده و نقل شده که حاتمیکیا این اتفاق را «مهندسی آرا» خوانده است.
از طرف دیگر، همزمان با شروع اکران اینترنتی، مسئله انتشار غیرقانونی نسخه باکیفیت هم مطرح شد؛ چالشی که تقریباً همه فیلمهای آنلاین با آن درگیرند و باعث میشود بحث کپیرایت دوباره پررنگ شود.
فیلم خروج مناسب چه کسانی است؟
اگر بخواهیم منصفانه بگوییم، فیلم خروج برای همه سلیقهها ساخته نشده است. فیلم خروج بیشتر به درد کسانی میخورد که:
از فیلمهای اجتماعی-سیاسی ایرانی لذت میبرند،
به سینمای حاتمیکیا علاقه دارند و دنبال دیدن یک وجه متفاوتتر از او هستند،
فیلمهای جادهای و قصههای «سفر و تغییر» را دوست دارند،
دغدغه عدالت، مطالبهگری و رابطه مردم و ساختارها برایشان جذاب است.
در مقابل، اگر دنبال یک فیلم کاملاً سرگرمکننده، پرتعلیق یا کمدی هستید، ممکن است ریتم و فضای جدی «خروج» کمتر به مذاقتان خوش بیاید.
سوالات متداول درباره فیلم خروج
فیلم خروج درباره چیست؟
درباره گروهی از کشاورزان است که بعد از نابودی محصولشان، وقتی از مسیرهای اداری نتیجه نمیگیرند، با تراکتور راهی تهران میشوند تا اعتراضشان را مستقیم مطرح کنند.
فیلم خروج چه زمانی اکران شد؟
فیلم خروج ابتدا در جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد (۱۲ بهمن ۱۳۹۸) و سپس در ۲۴ فروردین ۱۳۹۹ به شکل آنلاین اکران شد.
فیلم خروج چند دقیقه است؟
مدت زمان فیلم خروج ۱۲۳ دقیقه ذکر شده است.
فیلم خروج را از کجا قانونی ببینیم؟
اکران آنلاین فیلم با سرویسهای فیلیمو و نماوا گره خورده است و در خبر رسمی ایسنا هم به تماشای آن از طریق این پلتفرمها اشاره شده است.
فیلم خروج چه جوایزی گرفت؟
بر اساس اطلاعات جشنوارهای، «خروج» در جشنواره فجر برنده بهترین چهرهپردازی و بهترین جلوههای ویژه بصری شد و در چند بخش دیگر هم نامزد بوده است.
پشتصحنه و لوکیشنها؛ فیلم خروج کجا و چگونه ساخته شد؟
ویکیپدیا در بخش مراحل تولید اشاره میکند که حاتمیکیا مدتها ایده ساخت فیلمی با مضمون «اعتراض مردمی به حاکمان» را در ذهن داشته و پس از یک دوره تحقیق، نگارش فیلمنامه فیلم خروج را در زمستان ۱۳۹۷ آغاز کرده است.
از نظر لوکیشن هم گزارش شده که فیلمبرداری فیلم خروج از یکی از روستاهای شهرستان گچساران شروع شده و در قم به پایان رسیده است. در کنار سختیهای تولید، یکی از اجزای اصلی فیلم «تراکتورسواری» بوده و کار با تراکتور در گرمای بالای ۵۰ درجه و رطوبت زیاد—آن هم برای بازیگران مسن—چالش مهمی برای گروه ایجاد کرده است.
جمعبندی: آیا فیلم خروج ارزش دیدن دارد؟
فیلم خروج فیلمی است که هم بهخاطر مضمون و لحنش، و هم بهخاطر تجربه اکران آنلاین، در تاریخ معاصر سینمای ایران جای ویژهای دارد. قصه ساده شروع میشود اما در مسیر تبدیل به یک تصویر بزرگتر از جامعه میشود: جامعهای که در آن «دیدهشدن» گاهی به اندازه «حق داشتن» مهم است.
اگر دوست دارید فیلمی ببینید که درباره مطالبهگری، کرامت و پیچیدگیهای اعتراض حرف میزند—و در عین حال امضای حاتمیکیا را در میزانسن و موسیقی و لحن حماسی/تلخ دارد—فیلم خروج گزینهای جدی است؛ حتی اگر با همه انتخابهایش موافق نباشید.
هنوز نظری ثبت نشده است.
اولین نفری باشید که نظر خود را ثبت میکند.