نقد و بررسی فیلم مصلحت ؛ داستان، بازیگران، پیام «عدالت» و هرآنچه قبل از تماشا باید بدانید
فیلم مصلحت یکی از بحثبرانگیزترین فیلمهای سالهای اخیر سینمای ایران است؛ فیلمی که سراغ یک موقعیت حساس و پرتنش میرود: جایی که عدالت در برابر مصلحت قرار میگیرد و تصمیمهای سیاسی و امنیتی، به شکل مستقیم روی زندگی یک خانواده سایه میاندازد. فیلم مصلحت از آن دست آثار است که هم برای مخاطب علاقهمند به تریلر سیاسی جذابیت دارد و هم برای کسی که دنبال یک درام پرکشمکشِ اخلاقی است؛ درامی که مدام از شما میپرسد: اگر جای شخصیتها بودید، «حق» را انتخاب میکردید یا «مصلحت» را؟
این مقاله یک بررسی کامل و سئوشده درباره فیلم مصلحت است: از معرفی و خلاصه داستان بدون اسپویل گرفته تا معرفی بازیگران، عوامل، تحلیل مضمون، نقاط قوت و ضعف، حواشی اکران و در نهایت پاسخ به سوالات پرتکرار مخاطبان.
معرفی کوتاه فیلم مصلحت
فیلم مصلحت فیلمی ایرانی به کارگردانی و نویسندگی حسین دارابی و تهیهکنندگی محمدرضا شفاه است. این اثر محصول مشترک مجموعههایی مثل سازمان هنریرسانهای اوج و حوزه هنری معرفی شده و در سیونهمین جشنواره فیلم فجر نیز حضور داشته است.
از نظر زمان اکران، فیلم مصلحت ابتدا در جشنواره نمایش داده شد و سپس در ۱۷ خرداد ۱۴۰۲ اکران عمومی را تجربه کرد. مدت زمان فیلم مصلحت هم ۱۱۰ دقیقه ذکر شده است.
یک نکته مهم درباره این فیلم ، تغییر نام آن است؛ نام اولیه فیلم «مصلحت نظام» بوده و در زمان اکران به «مصلحت» تغییر کرده است.
داستان فیلم مصلحت بدون اسپویل
داستان فیلم مصلحت در فضایی نزدیک به سالهای ابتدایی پس از انقلاب روایت میشود و حول یک پرونده جنایی-سیاسی شکل میگیرد: «مهدی»، پسرِ یک مقام بلندپایه، درگیر ماجرایی میشود که پای قتل و اعتراف/انکار به میان میآید؛ اما آنچه ماجرا را پیچیده میکند، تلاش اطرافیان برای مدیریت پرونده «به خاطر نظام و انقلاب» و یافتن یک مسیر کمهزینهتر است.
فیلم مصلحت عمداً با «تعلیق» و «ابهام» بازی میکند تا تماشاگر را مدام بین دو قطب نگه دارد: آیا باید حقیقت را همانطور که هست گفت؟ یا در بزنگاههای حساس، باید به چیزی بزرگتر فکر کرد؟
بازیگران فیلم مصلحت و نقشهای مهم
یکی از نقاط اتکای فیلم مصلحت ، ترکیب بازیگرانی است که میتوانند هم وجه سیاسی قصه را باورپذیر کنند و هم بارِ عاطفی روابط خانوادگی را روی دوش بکشند. فهرست بازیگران اصلی که در منابع معتبر آمده، شامل این نامهاست:
-
فرهاد قائمیان (در نقش آیتالله مشکاتیان)
-
وحید رهبانی
-
مهدی حسینینیا
-
مجید نوروزی (در نقش «مهدی» در برخی معرفیها)
-
امیر نوروزی
-
نازنین فراهانی
-
سهیبانو ذوالقدر
نکته مهم در بازیها این است که فیلم مصلحت صرفاً دنبال «خوب/بد» کردن آدمها نیست؛ بلکه سعی میکند نشان دهد چگونه آدمهای مختلف، با منطقهای متفاوت، به یک بحران نگاه میکنند. همین چندمنطقی بودن، به شخصیتها وزن میدهد و باعث میشود تماشاگر راحت قضاوت نکند.
عوامل پشت صحنه و تیم تولید
اگر بخواهیم فیلم مصلحت را از زاویه تولید هم دقیقتر بشناسیم، برخی از عوامل کلیدی که در خبرهای رسمی ذکر شدهاند عبارتاند از:
-
تهیهکننده: محمدرضا شفاه
-
مدیر فیلمبرداری: روزبه رایگا
-
تدوین: سیاوش کردجان
-
موسیقی: فردین خلعتبری
وقتی تیمی با تجربه در فیلمبرداری، تدوین و موسیقی کنار هم قرار میگیرند، نتیجه معمولاً روی «ریتم» و «حس تعلیق» اثر مستقیم میگذارد؛ چیزی که برای ژانر تریلر سیاسی، حیاتی است.
ژانر و حالوهوای فیلم مصلحت ؛ تریلر سیاسی با رگههای درام خانوادگی
فیلم مصلحت را میشود در دسته تریلر سیاسی قرار داد، اما این فقط یک برچسب ژانری نیست. فیلم مصلحت در سطح زیرین، یک درام خانوادگی هم هست: رابطه پدر و پسر، رابطه قدرت و مسئولیت، و ترس از فروپاشیِ اعتبار اجتماعی.
به زبان ساده، فیلم مصلحت یک سؤال مرکزی دارد: اگر حقیقت، هزینه سنگینی برای یک ساختار ایجاد کند، چه کسی حاضر است هزینه را بدهد؟ و اگر هزینه داده نشود، چه چیزی از انسان باقی میماند؟
مفهوم «مصلحت» در برابر «عدالت»؛ قلب تپنده روایت
مهمترین دلیل دیدهشدن فیلم مصلحت ، همین دوگانهی اخلاقی است: عدالت یا مصلحت؟
فیلم مصلحت را صرفاً یک کلمه سیاسی نشان نمیدهد؛ بلکه آن را به تجربهای انسانی تبدیل میکند. یعنی حتی اگر شما دغدغه سیاست هم نداشته باشید، باز با موقعیتی روبهرو میشوید که در زندگی روزمره هم نمونه دارد:
-
وقتی برای حفظ آبرو حقیقت را پنهان میکنیم
-
وقتی برای حفظ موقعیت شغلی، از گفتن چیزی عقب مینشینیم
-
وقتی برای حفظ خانواده، تصمیمی میگیریم که شاید عادلانه نیست
فیلم مصلحت در بهترین لحظاتش، تماشاگر را مجبور میکند از خودش بپرسد: آیا من هم ممکن است روزی عدالت را قربانی توجیهات کنم؟
کارگردانی و فیلمنامه؛ مدیریت تعلیق در فضای سیاسی
حسین دارابی به عنوان نویسنده و کارگردان، تلاش میکند قصه را طوری بچیند که اطلاعات کامل را «یکجا» تحویل ندهد. این روش برای تریلر جواب میدهد، چون کنجکاوی ایجاد میکند و تماشاگر را نگه میدارد.
در عین حال، این سبک روایت یک ریسک هم دارد: اگر مخاطب با فضای سیاسی/قضایی فیلم مصلحت ارتباط نگیرد یا انتظار یک روایت کاملاً صریح داشته باشد، ممکن است بعضی گرهها را «بیش از حد پیچیده» احساس کند. با این وجود، در کلیت، فیلم در ساختن فضای پراضطراب موفق است؛ فضایی که هر تصمیم کوچک میتواند آینده یک خانواده و یک ساختار را تغییر دهد.
بازیها و شخصیتپردازی؛ چرا نقش پدر کلیدی است؟
در چنین داستانی، شخصیت پدر (مقام بلندپایه) معمولاً میتواند به دام کلیشه بیفتد: یا کاملاً سنگدل، یا کاملاً مظلوم. اما جذابیت «مصلحت» این است که پدر را در یک میدان مین قرار میدهد:
-
از یک طرف مسئولیت «نظام» و فشار اطرافیان
-
از طرف دیگر رابطه پدرانه و بحران اخلاقی
این تضاد، اگر درست بازی شود، فیلم مصلحت را چند پله بالاتر میبرد. بازیهای کنترلشده، نگاههای طولانی، مکثها و سکوتها در چنین فیلمی مهمتر از دیالوگهای شعارگونه هستند؛ چون فضای امنیتی/قضایی، معمولاً خودش «کمحرف» است و معنا را با حذف و مکث منتقل میکند.
موسیقی و صدا؛ وقتی تنش با نتها ساخته میشود
موسیقی فیلم مصلحت با نام فردین خلعتبری گره خورده است. در تریلر سیاسی، موسیقی اگر زیادی پررنگ باشد، به فیلم آسیب میزند و آن را اغراقآمیز میکند؛ و اگر زیادی کمرنگ باشد، تنش لازم را نمیسازد.
در فیلم مصلحت ، موسیقی کارکردی شبیه «هشدار آرام» دارد؛ یعنی به جای اینکه تماشاگر را هل بدهد، او را آرامآرام وارد اضطراب میکند. همچنین طراحی صدا و سکوتها (بهخصوص در صحنههای گفتوگوی رسمی یا بازجوییگونه) نقش مهمی در باورپذیری فضا دارند.
فیلمبرداری و میزانسن؛ قدرتِ قاب در روایتهای سیاسی
طبق اطلاعات منتشرشده، روزبه رایگا مدیر فیلمبرداری این اثر بوده است. حتی اگر وارد جزئیات فنی هم نشویم، «نوع قاببندی» در فیلمهای سیاسی یک پیام پنهان دارد:
-
قابهای بسته و راهروهای تنگ، حس فشار و کنترل میسازند
-
فاصلههای زیاد بین شخصیتها، بیاعتمادی را القا میکند
-
نورهای سخت و سایهها، فضای خاکستریِ اخلاقی را برجسته میکنند
اگر بخواهیم خلاصه بگوییم: فیلم مصلحت تلاش میکند از تصویر برای گفتن حرفهایی استفاده کند که نمیخواهد همه را مستقیم در دیالوگ فریاد بزند.
تدوین و ریتم؛ چرا تماشاگر را درگیر نگه میدارد؟
سیاوش کردجان به عنوان تدوینگر فیلم مصلحت معرفی شده است. در تریلرها، تدوین یعنی کنترل اطلاعات: چه چیزی را الآن ببینیم، چه چیزی را بعداً بفهمیم، و چه چیزی را فقط حدس بزنیم.
اگر ریتم فیلم مصلحت برای برخی تماشاگران «کند» به نظر برسد، معمولاً از اینجا میآید که فیلم میخواهد «سایه تردید» را نگه دارد و با قطعهای سریع، همه چیز را ساده نکند. این تصمیم میتواند هم نقطه قوت باشد (برای مخاطب جدیتر) و هم نقطه ضعف (برای مخاطبی که دنبال ضرباهنگ تندتر است).
جشنواره فجر، جوایز و مسیر اکران
فیلم مصلحت در سیونهمین جشنواره فیلم فجر حضور داشت. همچنین گزارش شده که فیلم مصلحت دیپلم افتخار بهترین کارگردانی فیلم اول را برای حسین دارابی به همراه داشته است.
از سوی دیگر، در برخی گزارشها اشاره شده که فیلم پس از جشنواره با فراز و فرودهای جدی برای دریافت پروانه نمایش مواجه بوده است. همین مسیر اکران، یکی از دلایل شکلگیری بحث و کنجکاوی پیرامون فیلم مصلحت شد؛ چون وقتی یک اثر سیاسی دیر به نمایش عمومی میرسد، مخاطب معمولاً با حساسیت بیشتری سراغش میرود.
اکران آنلاین فیلم مصلحت ؛ کجا قانونی ببینیم؟
اگر قصد تماشای قانونی دارید، طبق اطلاعرسانی رسمی پلتفرم فیلمنت، فیلم مصلحت از ۲۳ آبان ۱۴۰۲ ساعت ۲۰ وارد اکران آنلاین فیلمنت شده است. filmnet.ir+1
پیشنهاد مهم: برای حمایت از سینما و عوامل فیلم مصلحت ، همیشه نسخههای قانونی را انتخاب کنید؛ هم کیفیت بهتری میگیرید، هم به تداوم تولید آثار استاندارد کمک میشود.
چرا فیلم مصلحت بحثبرانگیز شد؟
بحثبرانگیز بودن فیلم مصلحت فقط به موضوع سیاسیاش مربوط نیست؛ چند عامل کنار هم این فضا را ساختند:
-
دوگانه عدالت/مصلحت ذاتاً حساس و چالشبرانگیز است.
-
تغییر نام فیلم از «مصلحت نظام» به «مصلحت» توجهها را بیشتر کرد.
-
روایت پروندهای که «شبهه واقعی بودن» دارد، باعث میشود تماشاگر مدام دنبال مصداق بیرونی بگردد (حتی اگر فیلم مستقیماً به شخص یا پرونده مشخصی اشاره نکند).
نقاط قوت فیلم مصلحت
-
ایده مرکزی قوی: برخورد اخلاق و سیاست، بدون اینکه فیلم صرفاً به شعار تبدیل شود.
-
تعلیق قابل قبول: مدیریت اطلاعات و ایجاد فضای پیگیری.
-
بازیهای جدی و کنترلشده: متناسب با حالوهوای پروندهای و امنیتی.
-
فضاسازی قابل باور: حس زمانه و فشار ساختاری روی آدمها.
نقاط ضعف احتمالی فیلم مصلحت
-
ممکن است برای مخاطبی که سینمای پرحادثه و ریتم تند میخواهد، برخی بخشها کند احساس شود.
-
اگر انتظار یک روایت کاملاً روشن و بیابهام دارید، شاید بعضی موقعیتها چندپهلو به نظر برسند.
-
حساسیت موضوع میتواند باعث شود بخشی از تماشاگران، پیشداوریهای بیرونی را وارد تجربه تماشا کنند (که همیشه به نفع فیلم نیست).
فیلم مصلحت مناسب چه کسانی است؟
اگر یکی از این ویژگیها را دارید، احتمالاً فیلم مصلحت برایتان انتخاب خوبی است:
-
به فیلمهای سیاسی-اجتماعی علاقه دارید.
-
از تریلرهای پروندهمحور و داستانهای قضاوت/بازجویی/بحران اخلاقی لذت میبرید.
-
دوست دارید فیلم بعد از پایان هم در ذهنتان بماند و دربارهاش بحث کنید.
و اگر دنبال کمدی سبک، سرگرمی بدون درگیری ذهنی یا قصههای عاشقانه ساده هستید، احتمالاً با فیلم مصلحت ارتباط کمتری خواهید گرفت.
سوالات متداول درباره فیلم مصلحت
فیلم مصلحت درباره چیست؟
داستان درباره یک پرونده حساس است که در آن، پسر یک مقام بلندپایه متهم به قتل میشود و فشارهای سیاسی/خانوادگی تصمیمها را پیچیده میکند.
کارگردان فیلم مصلحت کیست؟
حسین دارابی نویسنده و کارگردان فیلم مصلحت است.
تهیهکننده فیلم مصلحت چه کسی است؟
تهیهکنندگی فیلم را محمدرضا شفاه بر عهده داشته است.
بازیگران اصلی فیلم مصلحت چه کسانی هستند؟
از بازیگران اصلی میتوان به فرهاد قائمیان، وحید رهبانی، مهدی حسینینیا، مجید نوروزی، امیر نوروزی، نازنین فراهانی و سهیبانو ذوالقدر اشاره کرد.
فیلم مصلحت کجا اکران آنلاین شد؟
طبق اعلام فیلمنت، «مصلحت» از ۲۳ آبان ۱۴۰۲ در فیلمنت اکران آنلاین شد.
مدت زمان فیلم مصلحت چقدر است؟
مدت زمان فیلم مصلحت ۱۱۰ دقیقه ذکر شده است.
جمعبندی نهایی؛ آیا فیلم مصلحت ارزش دیدن دارد؟
اگر به سینمایی علاقه دارید که شما را وارد یک موقعیت خاکستری کند، ازتان سوال اخلاقی بپرسد و با تعلیق آرام پیش برود، فیلم مصلحت ارزش تماشا دارد. فیلم مصلحت بیش از آنکه دنبال هیجان لحظهای باشد، دنبال درگیری فکری است: اینکه وقتی پای قدرت، آبرو، امنیت و خانواده وسط است، مرزِ «حق» دقیقاً کجاست؟
اگر دوست دارید، بگویید این مقاله را برای چه نوع سایت یا مخاطبی میخواهید (سایت فیلم و سریال، مجله فرهنگی، بلاگ شخصی، یا صفحه محصول برای اکران آنلاین).
هنوز نظری ثبت نشده است.
اولین نفری باشید که نظر خود را ثبت میکند.