درباره فیلم ویلایی ها (Vilaeiha)؛ روایتی زنانه از پشتِ جبهه
اگر دنبال یک فیلم دفاع مقدس هستید که بهجای میدان نبرد، سراغ «زندگی» در سایه جنگ برود، فیلم ویلایی ها یکی از مهمترین گزینههاست. فیلم ویلایی ها به کارگردانی منیر قیدی و تهیهکنندگی سعید ملکان ساخته شده و در جشنواره فیلم فجر توجه زیادی گرفت. نکته مهم: بسیاری از مخاطبان سال رخداد داستان را «۱۹۸۵» میگویند، اما طبق منابع رسمی و معرفیهای منتشرشده، زمان داستان سال ۱۳۶۵ (۱۹۸۶ میلادی) ذکر شده است.
مشخصات فیلم ویلایی ها در یک نگاه (برای شناخت سریع)
نام: ویلاییها
کارگردان: منیر قیدی
تهیهکننده: سعید ملکان
ژانر: درام جنگی/دفاع مقدس
زمان وقوع داستان: سال ۱۳۶۵ (۱۹۸۶)
حضور و افتخارات: نمایش در جشنواره فیلم فجر و دریافت/نامزدی جوایز متعدد (از جمله ۳ سیمرغ بلورین طبق گزارشهای منتشرشده)
بازیگران شاخص: ثریا قاسمی، پریناز ایزدیار، طناز طباطبایی، صابر ابر (در منابع مختلف ذکر شدهاند)
فیلم ویلایی ها درباره چیست؟ (خلاصه داستان بدون اسپویل)
فیلم ویلایی ها داستان خانوادههای فرماندهان و رزمندگانی را روایت میکند که در سالهای جنگ، در یک مجموعه ویلا (نزدیک مناطق عملیاتی) زندگی میکنند؛ جایی که هر ورود و خروج، هر تماس، و حتی صدای ماشینِ یک راننده میتواند خبر خوب یا خبری ویرانگر باشد. شخصیت «عزیز» (زنی حدود ۵۰ ساله) با نوههایش وارد این مجموعه میشود و کمکم با جهانِ زنانِ چشمانتظار، اضطرابِ دائمی، و امیدهای تکهتکهشده روبهرو میشویم.
فیلم ویلایی ها بهجای نمایش مستقیم صحنههای نبرد، روی «پشت صحنه جنگ» تمرکز میکند: روی مادران، همسران، و کودکانی که باید در لحظههای عادی زندگی کنند اما هر لحظه ممکن است همهچیز تغییر کند. همین زاویه دید باعث شده «ویلاییها» در میان آثار دفاع مقدس، لحن و حس متفاوتی داشته باشد.
چرا فیلم ویلایی ها مهم شد؟ تفاوت اصلی با بسیاری از فیلمهای جنگی
۱) جنگ از زاویه زنان
در سینمای جنگ، معمولاً قهرمان در خط مقدم تعریف میشود. اما «ویلاییها» قهرمان را به فضای خانه، انتظار، و تابآوری میبرد؛ جایی که شجاعت شکل دیگری دارد: شجاعتِ ادامهدادن. این رویکرد در معرفیها و نقدهای منتشرشده نیز بهعنوان یکی از نقاط قوت فیلم مطرح شده است.
۲) تعلیقِ انسانی بهجای اکشن
تعلیق فیلم ویلایی ها از انفجار و درگیری نمیآید؛ از یک سؤال میآید: «این بار چه کسی خبر میآورد؟» همین ایده (که در خلاصههای رسمی هم دیده میشود) ضربان روایت را بالا نگه میدارد.
۳) جزئیات زندگی روزمره در وضعیت اضطراری
فیلم ویلایی ها نشان میدهد وقتی جنگ طولانی میشود، زندگی روزمره هم زیر سایه آن شکل میگیرد: رابطهها، حسادتها، مهربانیها، قضاوتها، و تصمیمهای سخت. این پرداختِ انسانی باعث میشود مخاطب حتی بدون علاقه قبلی به ژانر جنگی هم درگیر شود.
تحلیل شخصیتها؛ هرکدام نماینده کدام تجربهاند؟
یکی از جذابیتهای فیلم ویلایی ها این است که شخصیتها صرفاً تیپ نیستند. هرکدام بخشی از تجربه جمعیِ «پشت جبهه» را نمایندگی میکنند:
عزیز: نماد نسلِ مادرانِ مقاوم؛ زنی که هم باید ستون خانواده باشد و هم با ترسِ پنهان دستوپنجه نرم کند. (در خلاصه رسمی، عزیز محور ورود به مجموعه ویلاهاست.)
سیما: گره اصلیِ تعارض خانوادگی و تصمیمهای سخت؛ حضورش در روایت، بحث «ماندن/رفتن» و «نجات خانواده» را پررنگ میکند.
الیاس: یک کاراکتر کلیدی برای ایجاد تعلیق؛ چون ورودش میتواند حامل خبر باشد و فضای مجموعه را متشنج کند.
این چینش شخصیتها باعث میشود فیلم ویلایی ها بتواند همزمان چند احساس متضاد را زنده کند: امید و ترس، همدلی و رقابت، ایمان و تردید.
کارگردانی منیر قیدی؛ اولین فیلم بلند اما با امضای مشخص
فیلم ویلایی ها بهعنوان اثر شاخص منیر قیدی، نشان داد که او جهان خودش را بلد است: تمرکز روی جزئیات رفتاری، رابطههای زنانه، و تنشهایی که از دل موقعیت بیرون میآید، نه از دیالوگهای شعاری. منابع مختلف هم به فیلم بهعنوان یک روایت متفاوت در سینمای دفاع مقدس اشاره کردهاند.
ویژگی مهم کارگردانی در فیلم ویلایی ها ، کنترل لحن است: روایت نه بیش از حد تلخ میشود که مخاطب را پس بزند، نه آنقدر آرام که اضطراب جنگ را کمرنگ کند. نتیجه، فیلمی است که «اندوه» را با «زندگی» ترکیب میکند.
بازیگران فیلم ویلایی ها ؛ چرا بازیها به چشم میآیند؟
ترکیب بازیگران در «ویلاییها» به شکل محسوسی به باورپذیری فضا کمک کرده است. حضور بازیگرانی مثل ثریا قاسمی، پریناز ایزدیار، طناز طباطبایی و صابر ابر در معرفیهای معتبر فیلم تکرار شده و هرکدام در ساختن حس جمعیِ زنانِ منتظر نقش دارند.
طبق گزارش منتشرشده در iFilm، فیلم ویلایی ها در جشنواره فجر سه سیمرغ بلورین از جمله برای بهترین بازیگر نقش مکمل زن (ثریا قاسمی) و استعداد درخشان (منیر قیدی) و بهترین جلوههای ویژه بصری دریافت کرده است.
فیلم ویلایی ها در جشنواره فجر و بازتابها
بر اساس اطلاعات گردآوریشده در منابع فارسی، «ویلاییها» در جشنواره فیلم فجر نامزد چندین جایزه بوده و چند جایزه هم کسب کرده است.
این توجه جشنوارهای معمولاً برای فیلمی در ژانر دفاع مقدس (آن هم با زاویه دید زنانه) یک نشانه مهم است: یعنی فیلم ویلایی ها توانسته هم مخاطب عام را با قصه همراه کند و هم نظر منتقدان را با رویکرد و اجرا جلب کند.
زمان و فضای تاریخی فیلم ویلایی ها ؛ «۱۹۸۵» یا «۱۹۸۶»؟
اگر عبارت «ویلاییها 1985» را در اینترنت یا بین صحبتها شنیدهاید، احتمالاً منظور همان حوالی میانه جنگ ایران و عراق است. با این حال، در چند منبع معرفی و خلاصه رسمی، سال وقوع داستان ۱۳۶۵ ذکر شده که برابر با ۱۹۸۶ میلادی است.
« فیلم ویلایی ها (روایت سال ۱۳۶۵/۱۹۸۶)» و در متن هم اشاره کنید که برخی مخاطبان آن را با ۱۹۸۵ جستوجو میکنند.
نقد فیلم ویلاییها ؛ نقاط قوت و نقاط قابل بحث
نقاط قوت فیلم ویلایی ها
زاویه دید تازه در سینمای جنگ (تمرکز بر زنان و خانوادهها)
ایجاد تعلیق روایی با عناصر ساده اما موثر (خبر، انتظار، ورود و خروجها)
بازیهای کنترلشده و باورپذیری فضای جمعی
نقاط قابل بحث فیلم ویلایی ها
اگر مخاطب صرفاً دنبال اکشن جنگی باشد، ممکن است ریتم فیلم ویلایی ها را «کمحادثهتر» از انتظارش ببیند (چون تمرکز عمدی روی پشت جبهه است).
برخی بینندگان ممکن است انتظار داشته باشند اطلاعات بیشتری از جبهه و موقعیت نظامی دریافت کنند، در حالیکه فیلم ویلایی ها آگاهانه قاب را روی خانوادهها نگه میدارد.
چرا فیلم ویلایی ها برای تماشا پیشنهاد میشود؟
اگر به فیلمهای درام انسانی علاقه دارید و میخواهید جنگ را از زاویهای کمتر دیدهشده ببینید، «ویلاییها» انتخاب خوبی است.
اگر دنبال فیلمی هستید که درباره مادران و همسران شهدا و تجربه زیستن در انتظار حرف جدی بزند، فیلم ویلایی ها دقیقاً روی همین نقطه میایستد.
اگر میخواهید یک نمونه موفق از سینمای دفاع مقدسِ غیرشعاری ببینید که با قصه پیش میرود، ارزش دیدن دارد.
همچنین یک توضیح کوتاه (Meta Description) پیشنهادی بهصورت متن:
«ویلاییها فیلمی از منیر قیدی است که با روایتی زنانه از سالهای جنگ و زندگی خانوادههای رزمندگان در سال ۱۳۶۵، تصویری انسانی و متفاوت از دفاع مقدس ارائه میدهد.»
سوالات پرتکرار درباره فیلم ویلاییها
آیا فیلم ویلاییها محصول 1985 است؟
خیر؛ فیلم ویلایی ها یک فیلم ایرانی است که تولید آن در میانه دهه ۱۳۹۰ انجام شده و در منابع رسمی، زمان داستان سال ۱۳۶۵ (۱۹۸۶) ذکر شده است. عبارت «1985» بیشتر به شکل رایجِ جستوجوی کاربران یا اشتباه رایج برمیگردد.
کارگردان فیلم ویلایی ها کیست؟
منیر قیدی.
داستان فیلم ویلایی ها درباره چیست؟
درباره زندگی خانوادههای فرماندهان و رزمندگان در یک مجموعه ویلا نزدیک مناطق جنگی؛ روایتِ انتظار، اضطراب، و مقاومت زنان در پشت جبهه.
فیلم ویلایی ها چه جوایزی گرفته است؟
طبق گزارش منتشرشده در iFilm، فیلم ویلایی ها در جشنواره فجر سه سیمرغ بلورین از جمله برای بازیگر نقش مکمل زن، استعداد درخشان و جلوههای ویژه بصری دریافت کرده است.
نقد و بررسی فیلم ویلایی ها ؛ جنگ از قابِ زنانِ پشت جبهه
«ویلاییها» از آن فیلمهای دفاع مقدس است که بهجای نمایش خط مقدم، دوربین را میبَرد جایی که کمتر دیدهایم: زندگیِ خانوادههای رزمندهها در نزدیکی جبهه، در دلِ اضطرابِ خبر و انتظار. این فیلم به کارگردانی منیر قیدی و تهیهکنندگی سعید ملکان ساخته شده و محصول سال ۱۳۹۵ است.
اگر هم آن را با عبارت «ویلاییها 1985» جستوجو میکنند، بد نیست بدانید طبق روایت رسمیِ داستان، زمان رخدادها سال ۱۳۶۵ ذکر شده (که معادل ۱۹۸۶ میلادی است).
اطلاعات کلیدی فیلم ویلایی ها
کارگردان: منیر قیدی
نویسندگان: منیر قیدی، ارسلان امیری
تهیهکننده: سعید ملکان
بازیگران اصلی: پریناز ایزدیار، طناز طباطبایی، ثریا قاسمی، صابر ابر، علی شادمان، آناهیتا افشار، گیتی قاسمی
شروع و پایان فیلمبرداری: اندیمشک، اردیبهشت تا تیر ۱۳۹۵
اکران: ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۶
حضور جشنوارهای: نخستین نمایش در سیوپنجمین جشنواره فیلم فجر و برنده ۳ جایزه (طبق ثبت منابع)
داستان «ویلاییها» چیست؟ (بدون لو دادن پایان)
فیلم ویلایی ها در سال ۱۳۶۵ میگذرد؛ در یک شهرک ویلایی حوالی اندیمشک که خانوادههای رزمندهها برای نزدیکتر بودن به جبهه و کمک به پشت جبهه در آن ساکن شدهاند.
در این میان، «سیما» وارد این شهرک میشود؛ زنی که با رفتنِ همسرش به جبهه کنار نمیآید و میخواهد بچههایش را از مادربزرگشان («عزیز») پس بگیرد و ببرد. همزمان «خانم خیری» که فرمانده پایگاه است، تلاش میکند آرامش را در ویلاها حفظ کند.
ریتم اصلی داستان از همینجا شکل میگیرد: جنگ نه با گلوله، بلکه با «خبر» وارد قاب میشود.
ایده مرکزی فیلم ویلایی ها ؛ «خبر» بهجای «نبرد»
قویترین انتخاب «ویلاییها» این است که جنگ را از مسیر تجربهی روانیِ آدمها روایت میکند:
هر بار که ماشینی وارد شهرک میشود، همهچیز میتواند تغییر کند.
هر مکثِ تلفن، هر رفتوآمد، هر نگاه به دوردست، حاملِ ترس است.
این همان چیزی است که فیلم را از خیلی آثار جنگی جدا میکند: هیجانِ فیلم اکشن نیست؛ اضطراب است. و این اضطراب، چون از دلِ روابط انسانی میآید، ماندگارتر است.
قوت اصلی فیلم ویلایی ها ؛ نگاه زنانه و جمعی به دفاع مقدس
فیلم ویلایی ها عملاً یک فیلم «زنانه» است؛ نه به معنی محدودکننده، بلکه به معنی زاویه دید. از مادرِ مسن تا زنِ جوان، از همسرِ منتظر تا زنِ مسئولِ پایگاه—همه در یک زیستجهان مشترک نفس میکشند: «انتظار». همین نگاه در گزارشها و رویدادهای بعدی هم بهعنوان ویژگی شاخص فیلم برجسته شده و حتی از نگاه زنانه منیر قیدی به جنگ تقدیر شده است.
نکته مهمتر این است که فیلم ویلایی ها زنان را منفعل نشان نمیدهد؛ آنها کار میکنند، تصمیم میگیرند، از هم دلخور میشوند، آشتی میکنند، قضاوت میکنند، و گاهی اشتباه میکنند. این «انسانیبودن» شخصیتهاست که فیلم ویلایی ها را از شعار دور میکند.
بازیگری؛ ستون محکم فیلم ویلایی ها
در فیلمی که اکشن ندارد و بسیاری از لحظهها بر سکوت، نگاه و واکنش بنا شده، بازیگری حیاتی است. ترکیب بازیگران اصلی (پریناز ایزدیار، طناز طباطبایی، ثریا قاسمی، صابر ابر و…) طبق معرفی رسمی فیلم ویلایی ها ، ستون محکم روایت را ساختهاند.
از نظر جوایز هم فیلم ویلایی ها در جشنواره فجر دیده شد؛ از جمله سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل زن برای ثریا قاسمی و همچنین جایزه «استعداد درخشان فیلم اول» برای منیر قیدی در همان دوره گزارش شده است.
چرا بازیها جواب داده؟ چون جنس درام اینجاست:
عصبانیتها باید «قابل فهم» باشد، نه صرفاً بلند.
اشکها باید «کنترلشده» باشد، نه تصنعی.
ترس باید «مزمن» باشد، نه نمایشی.
فیلم ویلایی ها در بسیاری از صحنهها این ظرافت را نگه میدارد.
فیلمنامه و شخصیتپردازی؛ ساده، اما مؤثر
فیلمنامه (منیر قیدی و ارسلان امیری) روی یک موقعیت قابل لمس سوار است: خانوادههایی که در نزدیکی جنگ زندگی میکنند و هر لحظه ممکن است عزیزشان را از دست بدهند.
شخصیتپردازیها هم معمولاً از دلِ «رفتار» درمیآید نه توضیح. این مزیت بزرگی است.
با این حال، یک نقد وارد است: بعضی گرهها یا واکنشها گاهی آنقدر سریع اتفاق میافتد که مخاطب دوست دارد یک یا دو صحنه بیشتر برای رسوبِ احساسات داشته باشد. فیلم ویلایی ها با اینکه به طور کلی ریتم خوبی دارد، در بخشهایی انگار عجله میکند تا سریعتر به نقطهی بحران بعدی برسد.
کارگردانی منیر قیدی؛ کنترل لحن و دوری از شعار
برای یک فیلم اول بلند، فیلم ویلایی ها از نظر کنترل لحن قابل توجه است. فیلم ویلایی ها میتوانست بهراحتی به دام شعار بیفتد یا احساسات را بیش از اندازه تحریک کند؛ اما در بسیاری از بخشها «ساده» میماند و همین سادگی اثرگذار است.
از طرف دیگر، در گفتوگوها و گزارشها آمده که نقش تهیهکننده (سعید ملکان) در به سرانجام رسیدن پروژه مهم بوده و خود قیدی هم از همراهی او بهعنوان عامل نجات پروژه یاد کرده است.
خبرآنلاین
این نکته از آن جهت مهم است که وقتی فیلمی درباره جنگ ساخته میشود، اگر پشتوانه تولید و اجرا محکم نباشد، معمولاً یا به بازسازیهای ضعیف میافتد یا به کلیشهها.
فضاسازی و طراحی صحنه؛ باورپذیریِ «زندگی در نزدیکی جبهه»
یکی از نقاط قوت فیلم ویلایی ها ، فضاسازی شهرک و حس «نزدیکی به خطر» است. شما لازم نیست خط مقدم را ببینید؛ کافی است آژیر، پناهگاه، اضطراب و بیمارستان را لمس کنید. در بررسی محتوایی منتشرشده هم به وجود صحنههای اضطراب ناشی از وضعیت قرمز، پناهگاه و فضای جنگ اشاره شده است.
این یعنی فیلم ویلایی ها بلد است بدون زیادهروی، حالوهوای جنگ را وارد «خانه» کند.
موسیقی و صدا؛ همراهِ تنش، نه جایگزین آن
موسیقی در چنین فیلمی اگر زیادی پررنگ شود، احساسات را تحمیل میکند. «ویلاییها» غالباً تلاش میکند موسیقی را در خدمت تعلیق نگه دارد. ضمن اینکه موسیقی متن (ستار اورکی) در اطلاعات رسمی فیلم ذکر شده است.
(اینجا هم یک نکته مثبت وجود دارد: بسیاری از اضطرابها با طراحی صدا و سکوت ساخته میشود، نه فقط با موسیقی.)
پیام و مضمون؛ وطندوستی بدون قهرمانسازی افراطی
فیلم ویلایی ها پیامهای روشنی دارد: ازخودگذشتگی، کمک به همنوع، دفاع از وطن—اما تلاش میکند آن را با «داستان» منتقل کند نه بیانیه. در ارزیابی منتشرشده هم به پیامهایی مثل وطندوستی و کمک به رزمندگان اشاره شده است.
نقطه قوت اینجاست که فیلم «قهرمان» را به شکل متعارفش نمیسازد؛ قهرمان فیلم ویلایی ها ، آدمهایی هستند که مجبورند با ترس کنار بیایند و همچنان زندگی را جلو ببرند.
نقاط ضعف فیلم ویلایی ها ؛ چرا ممکن است بعضیها دوستش نداشته باشند؟
۱) اگر مخاطب دنبال فیلم جنگیِ پرحادثه و میدان نبرد باشد، احتمالاً احساس میکند فیلم کماکشن است.
۲) برخی موقعیتها بهعمد محدود به شهرک و چند لوکیشن میماند؛ این انتخاب درست است، اما برای بعضی مخاطبان میتواند حس تکرار فضایی ایجاد کند.
۳) فیلم گاهی تعلیق را آنقدر روی «آمدن خبر» میگذارد که اگر مخاطب از ابتدا با فضای ملتهب فیلم همراه نشود، ممکن است در میانه راه خسته شود.
اینها ضعف مطلق نیستند؛ بیشتر «ریسکهای آگاهانه»ای هستند که فیلم انتخاب کرده.
جوایز و افتخارات؛ تأیید جشنوارهای برای یک نگاه متفاوت
طبق ثبت منابع، فیلم ویلایی ها در سیوپنجمین جشنواره فجر نامزد چند جایزه بوده و دستکم برنده این موارد گزارش شده است:
سیمرغ بلورین استعداد درخشان فیلم اول برای منیر قیدی
سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل زن برای ثریا قاسمی
سیمرغ بلورین بهترین جلوههای ویژه بصری (در فهرست جوایز ثبت شده)
جمعبندی نقد؛ آیا فیلم ویلایی ها ارزش دیدن دارد؟
اگر از فیلم دفاع مقدس فقط صحنه نبرد میخواهید، شاید فیلم ویلایی ها انتخاب اولتان نباشد. اما اگر دنبال فیلمی هستید که جنگ را از «زندگیِ در سایه جنگ» روایت کند—از زنانی که سهمشان از جنگ، ترسِ مزمن و امیدِ کوتاه است— فیلم ویلایی ها هم ارزش دیدن دارد و هم ارزش فکر کردن.
فیلم ویلایی ها ، جنگ را «قابل لمس» میکند؛ چون درباره آدمهایی است که شبیه خیلیها هستند: آدمهایی که مجبورند در شرایط غیرعادی، عادی زندگی کنند.
جمعبندی؛ «ویلاییها» فیلمی درباره جنگ نیست، درباره زندگی در جنگ است
فیلم ویلایی ها با اینکه در ژانر دفاع مقدس دستهبندی میشود، اما هویت اصلیاش یک درام انسانی است: روایتی درباره خانوادههایی که هر روزشان با احتمال یک خبر تعریف میشود. فیلم ویلایی ها بهجای شعار، از جزئیات رابطهها و سکوتها و ترسها حرف میزند و همین باعث شده در میان آثار جنگیِ ایرانی، جایگاه خاصی پیدا کند.
هنوز نظری ثبت نشده است.
اولین نفری باشید که نظر خود را ثبت میکند.